2018/02/18

Genero identitatearen aldakortasuna


Interesgarria eta zentzuzkoa iruditu zait oso genero identitatearen aldakortasunaren perspektiba. Azken finean erabat integratua daukagu gure bizitzan aldakortasunaren ideia. Urteak igaro ahala, pertsona hazten eta hezten doa, beraz, “normala” eta derrigorrezkoa da izaki hori egiten duten osagai desberdinak bidean eraldatzen joatea: Itxura fisikoa, bizitokia, zaletasunak, ezagutza eta jakintza maila, lagun taldea, desioak eta ametsak, familia, lanpostua… Nire buruari galdetu diot ea badagoen zerbait jaiotzen garenetik hiltzen garenera berdin mantentzen dena. Oso zerrenda laburra ateratzen zait, egia esan. Beraz, bizitzan zehar gure nortasuna aldatuz eta osatuz badoa, ez al da erabat koherentea honi hertsiki lotua dagoen genero identitatea ere eraldatzen joan daitekeela pentsatzea? Zergatik dago hain onartua bizitzan zehar bide-lagunak aldatuko ditugula eta hain “zigortua” genero identitatea eraikiz eta deseraikiz joango garela pentsatzea? Berriro ere heteropatriarkatuaren aginduei muzin egiten dien premisa delako eta jarrera hau orokortuko balitz, kotzepzioaren iraupena (heteropatriarkatuarena esan nahi dut) kolokan ipiniko zelako. Beraz, genero identitatearen aldaketaren ideia orokortua ez dagoenez, ez da behar bezala baloratzen-sozializatzen eta “arraro” bilakatzen da diskriminazio eta bazterketari ateak zabalduz. Begiratzea besterik ez dago aste honetan Hondarrun gertatutakoari: http://chrysalliseh.eus/2018/02/16/negar-malkotan/?lang=eu



Heziberri 2020-ri dagokionez, identitatearen garepenari lotua dagoen genero kontzeptuari buruzko esaldi honekin gelditzen naiz (45.orria):
“Genero aniztasuna: Gizarte-konstrukto bat da generoa, ikasle guztien oraina eta geroa baldintzatzen dituzten desberdintasun bidegabe askoren berri ematen diguna”.
Eskola inklusibo eta aniztasunaren atalean egiten da aipu hau, aurretik azpimarratuz “…baliotsua aniztasun positiboa da, gizaki izateko aukeren ispilu izateaz batera aberastu ere egiten gaituelako. Gizarte-talde guztiak izaten dira anitzak, eta horrek ikasteko eta hobetzeko aukera ematen digu” (45. orria).
Ezkutuko kurrikulumean ordea, badaude hamaika erronka egoera ideal honetara iristeko gainditu behar direnak. Nagusiki, esango nuke, bertan lan egiten duten profesionalen formazioarekin, borondate eta nahiarekin eta aurrekontu egoki batekin gainditu daitezkeenak; genero-identitate eta sexu-identitate eredu desberdinak aurkeztu eta landu, binarismoa saihesten ahalegindu, genero rol eta estereotipoak landu, espazioak, jarrerak, metodologiak, edukiak honen arabera aldatu etab.

Nire inguruko genero-identitateetan emandako aurrerapenei buruz pentsatzen jarrita, aurrerapenik ez dela egon idaztera tentatua egon naiz. Hausnarketa sakonago batean emakumea – trans – gizona muturreko erpinen artean mila kolore daudela ondorioztatu dut berehala eta guztiok gure inguruan hain femenino edo maskulinoak diren pertsona ereduak baditugula uste dut. Familian, lagun artean edo gure eredu horiek aurkitzen ditugunean, uste dut aurreiritzi guztiak gaindituz ikasten dugun lehenengo lezioa dela, guztiok PERTSONAK garela, horrek BERDINDU egiten gaituela eta zenbat eta pertsona eredu gehiago ezagutu aberasgarriagoa izango dela gure burua eraikitzeko aukera eta modu berriak ikusten ditugulako.

Lehengo urteko ikastaroan argitaratutako post-en artean, Alasneren “Identitateen garapena. Gakoak” sarrera aukeratuko nuke. Gaiaren laburpen bikaina egiten duela iruditu zait, berarekin erabat ados nago gizarte anitz eta justu batean identitatearen eraikuntzak askea izan beharko lukeela esaten duenean eta “Papa´s boy” animaziozko laburmetraia, gaia txikienei gerturatzeko primerakoa iruditu zaidalako.

2018/02/17

IDENTITATEAK

Haritza 10 urteko neskato zakilduna da. Eurik 8 urte ditu eta bulba duen mutila da. Transexualitate egoeran dira biak ala biak. Prozesu mingarria izan daiteke hori neska eta mutil askorentzat, eta, duela gutxira arte, babesleku baino gehiago, oztopo bihurtzen ziren ikastetxeak eta erakunde publikoak, transexualitatea patologia bihurtuta. Egoera, baina, aldatzen hasia da, pixkanaka bada ere, kalean nahiz instituzioetan. Hain zuzen, genero nortasunaren pluraltasunari erantzuteko, adingabe guztien eskubideak bermatzeko eta jazarpen kasuak eragozteko xedez zenbait protokolo martxan jarriak dira zenbait eskoletan. Hala ere, ez denetan, izan ere, aste honetan nerabe batek bere buruaz beste egin duela jakin da. Hona hemen Chrysallis elkarteak argitaratutako idatzia: 



Hala, Ikastetxe guztietan baditugu bitarra den sistematik aldetzen den ikaslerik, bai eta heteronormarekin bat ez datorrenik ere. Denetariko ikasleak ditugu, ikasle anitzak, eta aniztasunaren trataera egokia lantzen ikasi behar dugu eguneroko jardueretan.

Hezkuntzan aniztasun afektibo sexualak eta genero aniztasunaren egoera aztertzeko hainbat ikerketa egin dira Hezkuntzan (gure inguru hurbilean, estatu mailan eta Europa mailan). Jazarpen LGTBIQfobikoak duen hedadura aztertu da, bai eta LGTBIQ ikasleek duten euren buruaz beste egiteko arriskua ere, eta atera diren ondorioak guztiz kezkagarriak dira; era berean, ondorioztatu da biktimaren eskubideak urratzen dituela, haren osotasun psikikoa eta fisikoa. Ez da, beraz, eremu pribatuko kontua, hezkuntza kontua da, kontu publikoa. Ez dakigu benetan zenbatek jasaten duen bazterkeria sexista, baina ikasleen artean %30-%40k noizbait izan duela harremanik tratu txarren egoera batean (eragile izan, erasotua izan) aipatu izan da. Homofobiagatiko bullyin-ak absentismo mailarekin, ikasketa aldaketekin eta eskola porrotarekin harreman zuzena du Bigarren Hezkuntzan. Ez dute ikastetxera joan nahi besteen aurrean irainduta izateko, bazterturik izateko, edo irrigarri uzteko. Ikasleen arteko bortizkeria lazgarria da euren hezkuntza prozesuan, euren garatze prozesuan. Eragileek portaera bortitza sendotzen dute eta bestelako esparruetara eraman; biktimengan ondorio zuzena du, eta izaeraren garapena kaltetu. Eureganatzen dute baztertua izateko aukera eta “zortea izan dut, ez bainaute jo” bezalako ustea garatzen dute. Gainontzeko ikasleak ere beharturik sentitzen dira batere egokia ez den bortizkeria giroan euren sozializazioa egitera, eta normaldu egiten da indartsuenarekiko beldurra. Irakasleek ere ez dute giro egokia ikas/garatze prozesuan bidelagun izateko. 

Horregatik, ezinbestekoa da elkarteekin harremanetan jartzea eta gaiarekiko formakuntza jasotzea. Hona hemen zenbait elkarteren web gunea:

Heziberri2020ri dagokionez, bertan ageri den esaldi hau azpimarratu nahiko nuke: "Emakumeei eta gizonei esleitutako portaera-eredu soziokulturaletan oinarrituta eraiki diren sexuaren araberako aurreiritziak, estereotipoak eta rolak ezabatzea, sexu bateko zein besteko ikasleei beren buruak erabat garatzeko aukerak eskaintze aldera”

Teorizazioa ezinbesteko kontua da, baina ezin gara hitz hutsaletan gelditu. Ezinbestekoa da teoria guzti hori praktikara eramatea eta estrategi zein baliabide desberdinak eskuragarri jartzea. 

Bukatzeko aurreko urtetako sarreretatik Amaia Chuecaren lana azpimarratuko nuke. 

IDENTITATEAK


Identitateen gaia asko gustatu zait, sakona eta konplexua da; eta argi daukat gainera aniztasunak
aberastu egiten gaituela. Hona hemen quozio plataforma bidez eginiko irudia, aste honetan zehar
irakurritakotik eragin gehiena izan duena nigan.




Iazko posten artean, Amaia Chueca hautatu dut. Asko gustatu zait berak egindako hausnarketa,
oso ongi lotu du Mikel Laboaren Txoriak Txori abestiarekin. Zorionak, Amaia!



Heziberri 2020 aztertu ostean, Xehedapen orokorretako 2. artikuluko e) irizpideakin bat nator,
bertan beltzez markatu dudan esaldia adierazgarria iruditu zait eta; gainera, nik uste dut berau
bermatzen saiatzen garela irakaslea, nahiz eta zenbaitetan ez lortu.


“Oinarrizko Hezkuntzak pertsona guztien hezkuntza-eskubidea bermatu behar du. Horrenbestez,
zuzentasunaren eta justizia sozialaren ildoan, hezkuntzak aukera berdinak eskaini behar ditu,
bazterketarik egin gabe –ezaugarri pertsonalengatik edo sexu-orientazio, kultur nortasun
edo generoagatik–, eta gainditu egin behar ditu desberdintasun ekonomikoak, sozialak, kulturalak
eta pertsonalak. Hezkuntza-zerbitzu guztiak eskuragarri egotea ere bermatu behar du, eta laguntza
eta babes zehatzak eman behar ditu oinarrizko baldintzak berdinak izan daitezen eta ikaskuntza
unibertsala izan dadin. Bai Administrazioak eta hezkuntza-arduradunek, bai hezkuntza-komunitateko
profesionalek zein kideek inklusio-printzipioa izan behar dute beren jardueren ardatz, eta hezkuntza
Çmuinbakarra eta banakakoa sustatuko dute oinarrizko eta derrigorrezko hezkuntza amaitu arte. “



Genero-identitatearen inguruan zenbait aurrerapen eman dira azken urteetan Euskal Herrian (nahiz eta
azken egunotan ondarrutik jaso dugun albisteak tristetu gaituen), eta horietako bat dugu Mikele Grande,
eta berau bezalako pertsonek genero dikotomiatik aldentzen lagundu gaituzte soilik ez baitaude gizon
edo emakumeak; eta hona hemen bere diskurtso baten bideoa:





MEXICO: EMAKUMEEK INDARKERIARIK GABEKO BIZITZA IZATEKO ESKUBIDEA





Atzo ALBOANek antolatuta, Bilboko Arrupe etxean, Marcela Lagarde entzuteko aukera izan genuen. Plazerra izan zen emakume hau entzutea eta esan zituen gauza askoren artean batek zerikusi handia dauka guk I blokearen 6 gaian landu genuen Marko Legalarekin eta zuekin partekatzen saiatuko naiz:

2007ko otsailaren 2-an, Mexikon, “Emakumeek indarkeriarik gabeko bizitza izateko Lege Orokorra” (la Ley General de Acceso de las Mujeres a una Vida Libre de Violencia”) indarrean jarri zen. Lege hori, aitzindaria izan zen Latinoamerikan eta lehenengo aldiz, emakumeek jasaten duten hainbat indarkeria mota identifikatu ziren. Lege honek, era berean, emakumeen kontrako indarkeriaren kontrako nazio mailako politikaren oinarriak ezarri zituen, eta emakumeak indarkeriaren zirkulutik ateratzeko tresnak izatea bermatzen zuen.

Horrela ba, Mexikok, emakumeek jasotzen duten indarkeriaren kontrako legea badu.



Hala ere, Marcela Lagardek, legearen (edo legen) inguruan ideia interesgarri bat aipatu zuen:
Legeak ezartzea ez da nahikoa emakumeen kontrako indarkeria desagerrarazteko

Beraren ustez, beste hainbat pauso eman behar dira emakumeen kontrako indarkeria desagerrarazteko:
1- Indarkeriaren zergatiak identifikatu
2- Nola errepikatzen den indarkeria aztertu
3- Indarkeriari aurre egiteko tresnak eman
4- Formazioaren bitartez aurre hartzea eta berreztea




 Informazio gehiago esteka hauetan:
http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/LGAMVLV_220617.pdf

https://www.gob.mx/conavim/documentos/ley-general-de-acceso-de-las-mujeres-a-una-vida-libre-de-violencia-pdf


2018/02/16

GEURE BIZITZAREN JABEAK


Identitatea nork bere burua sentitzeko duen modu pertsonala izanik, begi bistakoa da, urteetan zehar, gai honek gizarte patriarkalaren inposizio bat jasan duela. Identitatearen garapena haurtzaroan hasten da, baina ordutik, gizarteak oinarrian dituen bi arketipo zurrunen ideia helarazi zaizkigu. Zakila duten pertsonak mutilak eta alua dutenak neskak dira eta listo!

Genitalek agintzen al dute, ordea? Ez, horixe! Pertsona bakoitzak bere burua nola sentitzen duen kontutan hartzea da garrantzitsuena, horren atzean aurki daitezkeen sentimendu eta sentsazioak errespetatzea.



   
Gai honen inguruan aurreko edizioetako kideek idatzi dutena irakurtzen ari nintzela, Maiteren sarrera hau aipatzea gustatuko litzadake. Bertan atxiki dituen proposamena eta artikulua oso interesgarriak iruditzeaz gain, “Maskarak” izeneko dokumentala ere ikusteko modukoa dela iruditu zaidala ezin uka nezake.



Heziberri2020ri dagokionez, berau aztertzen jardun ostean, bertan ageri den esaldi hau azpimarratu nahiko nuke:

“Emakumeei eta gizonei esleitutako portaera-eredu soziokulturaletan oinarrituta eraiki diren sexuaren araberako aurreiritziak, estereotipoak eta rolak ezabatzea, sexu bateko zein besteko ikasleei beren buruak erabat garatzeko aukerak eskaintze aldera”

Honako atal hau txosten batean idatzita egotetik, modu praktiko batean aplikatzera iritsi ahal izateko, nire ustez ikasleak “pertsona” gisa tratatzea da garrantzitsuena. Neska edo mutila izateagatik aukera berdintasuna bermatzea beharrezkoa da, ikasleek eskubide berdinak dituztela argi izatea. Ikasle bakoitza dan bezalakoa onartzeak eta guztien arteko errespetua sustatzeak ere berebiziko garrantzia duela deritzot.

Amaitzeko, genero-identitateen inguruan nire inguru hurbilean emandako aurrerapenei buruz pentsatzen hastean, duela urte gutxi batzuk gertatu zen kasu bat etorri zait burura. Bizitza guztian neskatzat hartu genuen gazte bat (ile luzea zuenez, soinekoak jazten zituenez, “neska” izena zuenez… guztiok “neska” bat zela pentsatzen genuen), azken urteetan, bere itxura aldatzen hasi zela konturatu ginen. Ilea moztu zuen, “mutilen” arropak jazten hasi zen, kalera txapelekin irteten hasi zen…
Hasieran, harridurazko erreakzioa izan genuen guztiok, bat-bateko aldaketa hori ulertzen ez baikenuen. Batzuen ahotik entzun ahal izan nituen behin baino gehiagotan “mutila dela uste al du, ala?” eta antzerakoak. Mespretxuzko mezuak ziren horiek, atentzioa deitzen ari zela soilik  uste zutenenak.

Egun batean,  ordea, guztion ahoetara mezu harrigarri bat iritsi zen: “neska” horrek, bere ezagunei “mutil” izen batez dei ziezaioten eskatu zien. Hura zurrumurrua herrian zehar ibili zena! (herri txiki, infernu handi).

Esan nezake, genero-identitateen gaia lehen aldiz mahaigaineratu zela gure herrian eta mutiko horri esker, hainbat pertsonen aurre-ideiak guztiz ezabatuak izan zirela. Nire ustez, jendea orduan hasi zen genero- eta sexu-identitatea berdinak ez direla ulertzen eta egia esan, aurrerapen handia izan zela iruditzen zait.







IDENTITATEA ETENGABEKO ERAIKUNTZAN 



Nor naiz ni? Zer naiz? Nolakoa? Zegaitik naiz naizen modukoa? Galdera horiei erantzuten ahalegintzen gara gure bizitzan zehar. Galdera horiei erantzuteko identitatea bera zertan datzan jakin beharko genuke lehenago. Pentsatu, sentitu eta egiten dugunagatik gara garen modukoak. Beraz, identitateen garapena prozesu jarritu bat litzateke eta ez estatikoa, eta eraikuntza soziala eta pertsonala litzateke, gure barnean ematen den fenomenoa izateaz gain, sozializazio prozesuarekin batera garatzen delako ere.


Identitateen eraikuntzaren inguruan Marivi Fernandez-en postaean agertutakoa oso interesgarria iruditu zait. Definizio ugari ematen ditu identitate, sexu-identitate edota genero identitatearen inguruan. Baina aipagarriena agian, eskola inklusiboan ematen den aniztasunari begira heziberritik hartuak diren zenbait kontzeptu klabe:

  • Sexu-joeren aniztasuna. Nork bere sexualitatea sentitzeari dagokionez, norberak nahi bezalako sexu-harremanak izateari dagokionez, pertsonok orientabide desberdinak ditugu, jakina. Historikoki, baina, mota horretako aniztasunari bizkarra emanda bizi izan gara, eta, horren ondorioz, zenbait ikaslek aparte sentitu dute beren burua.
  • Genero-aniztasuna. Gizarte konstruktu bat da generoa, ikasle guztien oraina eta geroa baldintzatzen dituzten desberdintasun bidegabe askoren berri ematen diguna.

Heziberri2020ko helburuak lortzeko elementu hauek kontuan hartu arren, errealitatean, badira curriculum ezkutuan bertan sexu-genero sistema indartzen dituzten hainbat eta hainbat elementu. Ikasleen genero aniztasuna baldintzatzen dituzten elementu ugari omen daude, horien artean, komunetan genero binomialen eskema mantentzea: neskak eta mutilak. Pertsona transexual batek tokia izango luke era horretako kategorizazioan?  Edo zergatik ez sortu hirugarren genero kategoria beterako komunak? Edo egian zuzenean, zergatik ez amaitu kategorizazio guztiekin eta ikasle zein irakasle guztientzako komun mixtoak sortu?

Sexu-joeren aniztasuna errespetatzeko aldarriak ere egiten dira Heziberri 2020an, baina errealitatean badakigu heteronormatibitate bat mantentzen dela. Bestelako sexu-joerak ez dira oraindik naturaltasun batez errepresentatzen, eta agertzekotan era marginalean edo parodiaturik egon daitezke. Horretaz gain, harreman afektiboak bikote gisara agertzeko joera dute, hau da, bi pertsonaz osaturiko "bateraketa amorosoak" baino ez dira aukera moduan ikusten. Eta hiru edota lau pertsonaz osaturiko "bateraketa amorosoak"? Polimaitasuna adibidez ez al da sexu-joera aniztasun horren parte?



Gure jendartean, askok eta askok, "trabelo"edota "transexual" hitzak nahastu egiten dituzte. Ez dute benetako ezagutzarik "trans" kolektiboen errealitatearen  inguruan, eta ideiaren bat izatearren, errealitate hori sinplifikatzeko eta homogeneizatzeko joera egoten da. Kontuan hartu barik, oso heterogeneo dela.

Azken urteetan transexualitatearen gaia pil-pilean egon da. Orain arte ezezaguntzat harturiko gai bat, ezagutarazi izan da, jendartea errealitate horri buruzko kontzientziazioa handituz. Gai horren inguruan, umeek sexu-identitate "ez normatiboak" onartzeko erakusten ari diren gaitasuna gure inguruan ematen ari den sakoneko aldaketen erakusle dela esango nuke. Hona hemen duela urtebete eskas etb-n errealitate horren berri emateko egindako programa berezia:





ERABAKITZEKO ESKUBIDEA

     Identitateak norberak bere buruaz egiten duen pertzepzio subjetibo eta eraikuntzari erreferentzia egiten dio. Dena den, aukeraketa hau era askean egitea ez da beti erraza izaten. Izan ere, gizartean erroturik dauden ohitura eta usteak aldatu behar dira aniztasunari bere bidea emateko. 

                                  Sexu-aniztasuna eta genero-identitateei buruzko mahai-ingurua. 

      Jaiotzen garenetik sexuaren arabera sailkatzen gaituzte, eta hazten garen heinean, sexu bakoitzari genero baten loturaren garrantzia goraipatzen digute. Ez da gure izaera edo jokaera bakarrik markatzen, gure maitatzeko modua ere ezartzen da. 

        Sistema heteropatriarkatua deseraikitzeko, sendotutako kontzeptu pila desikasi behar ditu gizarteak lehenik eta behin. Eta nola lortu hau? Hezkuntzari so eginez, genero-identitatearen eraikuntza aniztasunaren ikuspuntutik begiratzen ikasteko, haurrak txiki-txikitatik horretan heztea ezinbestekoa dela esan daiteke. Jolas ezberdinak proposatzen dituen baliabide  honek Haur Hezkuntzako ikasgelan erabiltzeko estrategia ezberdinak azaltzen ditu. 

         Honi lotuta, Heziberri 2020k proposatzen duen curriculuma aztertzea garrantzitsua da. Identitatearen garapenari dagokionez, hurrengoa da esaten duena: “Aitortu beharrekoak dira aniztasun afektibo-sexuala eta kulturala, bai eta genero- eta kultura-nortasun malguak eta askotarikoak ere, eta zalantzan jarri behar dira kultura-, genero- eta sexu-nortasunagatik desberdintasuna sustatzen duten ereduak.” Errealitateak aldiz beste gauza bat erakusten digu. Inguruan aztertu ditudan aurrera-pausuak zoritxarrez ez dira ugariak izan. Bigarren Hezkuntzan lan egiten dut eta edukiek garrantzi handiagoa dute ikasleen bestelako ardurek baino. Gainera, berriro ere irakasleen formakuntzan hutsune handia dagoela deritzot. Irakasleok sistema matxistan hezituak izan garenez, gizartearen aldaketetara egokitzeko Hezkidetzari buruzko gaiak berrikasi beharko genituzke. 

     Gurasoek ere gauza asko dute desikasteko. Amelia Barquinek Argia aldizkariari egindako elkarrizketa batean dioenez, seme-alabak “bideetatik” ateratzen direnean arduratzen dira gurasoak. Batzuetan, gurasoetako batek aldaketa onartzen ez duelako, eta beste batzuetan, onartu arren, besteen erreakzioen beldur direlako. Horrek gizarte osoan dagoen hutsunea azaleratzen du. 

    Identitateak norberak bere buruaz egiten duen pertzepzio subjetibo eta eraikuntzari erreferentzia egiten dio. Dena den, aukeraketa hau era askean egitea ez da beti erraza izaten. Izan ere, gizartean erroturik dauden ohitura eta usteak aldatu behar dira aniztasunari bere bidea emateko

   Sexua eta generoari buruzko bestelako ikasketa interesgarri bat hurrengoa da: Koherentzia ala kontraesana? 

 Amaia Chueca-ak iaz idatziriko posta ikaragarri gustatu zait, Mikel Laboaren kantarekin egin duen metafora oso ona iruditu zaidalako. Haurrei identitatearen hegoak mozten badizkiegu, guk nahi dugun modukoak izango dira. Baina ez dute beraiek askatasunez hautatutako identitatea garatuko.